Gloort er licht aan de klimaateinder?

Het is nu officieel: het neoliberalisme is dood

R Barraez D´Lucca / Flickr (CC BY 2.0)

Op de jaarvergadering van het Internationaal Monetair Fonds (IMF) wordt deze week een ideologische wending verdedigd volgens MO*journalist John Vandaele. De staat moet volgens het IMF de leiding nemen in het herstel tijdens en na de corona- en klimaatcrisissen, als regulator maar ook als investeerder.

Wat we voor onze ogen zien gebeuren, is een ideologische verschuiving van formaat: het neoliberalisme wordt ten grave gedragen, een soort van neokeynesianisme is terug van weggeweest. Versta: er wordt nu opnieuw aanvaard dat de staat een beduidende en actieve rol speelt op economisch gebied en dat die rol zelfs absoluut noodzakelijk is om ons uit de coronacrisis én de klimaatcrisis te voeren.

Het dogma dat de staat zo weinig mogelijk moet tussenkomen in de economie en zo weinig mogelijk moet investeren, wordt opgeborgen. De negen meest beangstigende woorden in de Engelse taal van Ronald Reagan ‘I’m from the government and I’m here to help’ klonken grappig in de jaren tachtig, maar zijn niet meer zo grappig als je met een pandemie, financiële crisis of klimaatcrisis worstelt. Het klinkt nog minder grappig als je – om redenen van polarisering en fake news – als land zelfs niet meer in staat bent om krachtig beleid te formuleren zoals in de VS – daar oogsten de republieken de oogst van vier decennia politieke guerrilla tegen alles wat naar overheid zweemt.

De ramp van de pandemie maakte de klimaatinvesteringen eigenlijk nog vanzelfsprekender

Maar zie, de EU, heel wat Europese lidstaten, democratisch presidentskandidaat Joe Biden in zijn verkiezingsprogramma, ,… allen willen ze dat de staat fors investeert om de coronacrisis te bestrijden en om het cruciale klimaatdecennium 2020-2030 met een grote bang van start te doen gaan. In China neemt de staat sowieso altijd een hoofdrol en vorige maand liet het land weten tegen 2060 klimaatneutraal te willen zijn. Als je dan weet dat China doorgaans zijn doelen niet alleen haalt, maar zelfs vroegtijdig haalt…

De ramp van de pandemie maakte die klimaatinvesteringen eigenlijk nog vanzelfsprekender: ze zorgen voor banen in coronatijden van werkloosheid en inkomensverlies.

Het IMF maakt het officieel

Het Internationaal Muntfonds, traditioneel de bewaker van de economische orthodoxie, officialiseert die lijn nu als het ware in zijn World Economic Outlook die deze week wordt gepubliceerd naar aanleiding van zijn jaarvergadering. Ook al huist er op vijfhonderd meter van het IMF-hoofdkwartier in het Witte Huis een Amerikaanse president die de klimaatverandering nog steeds ontkent, het Fonds volgt droogweg de wetenschap en stelt dat de mensheid in haar geheel tegen 2050 geen bijkomende broeikasgassen meer in de atmosfeer mag stoten.

Om dat te doel te bereiken, kan de staat bijvoorbeeld één procent van het BNP van een land investeren in de strijd tegen klimaatverandering en moet er een CO2-taks komen. Het is weinig waarschijnlijk dat dit banen of groei kost, wel integendeel. In elk geval zal het veel minder kosten dan de immense kosten die het gevolg zijn van niks doen, onderstreept het Fonds.

Het IMF gaat verder dan het Belgische federale regeerakkoord dat het woord CO2-taks niet durft gebruiken.

De opbrengsten van die CO2-taks moeten, volgens het IMF, naar groene investeringen gaan en naar het compenseren van de armste gezinnen die verhoudingsgewijs het meest getroffen worden door hogere koolstofprijzen. Twintig procent van de opbrengst van die CO2-taksen zou de twintig procent armste gezinnen volledig kunnen compenseren met gerichte inkomensoverdrachten, mogen we dat klimaatvergoedingen noemen? Als regeringen de veertig procent armste gezinnen willen compenseren, moet rond de vijftig procent van de CO2-taksen aan die inkomenstransferten besteed worden.

Ook de nieuwe federale regering van ons land wil de publieke investeringen in ons land doen stijgen van 2,6 naar 4 procent van het nationaal inkomen tegen 2030. En een deel daarvan moet effectief groen geïnvesteerd worden. Maar het IMF gaat verder dan het federale regeerakkoord dat het woord CO2-taks niet durft gebruiken. Ook het subsidiëren van CO2-emissies via de bedrijfswagens kan nog tot 2026 doorgaan.

Eén ding wordt ook door het IMF niet expliciet vermeld, maar het lijkt me wel de moeite om het in de verf te zetten. Als overheden eigenaar worden van bepaalde activa zullen ze er ook de eventuele winsten van ontvangen. Die gaan dan naar alle burgers. In een wereld van toenemende ongelijkheid zijn publieke investeringen één mogelijke manier om daar iets aan te verhelpen. Allemaal samen vermogen bezitten en daar beter van worden, zoals Noorwegen of Singapore dat doen met hun grote openbare vermogensfondsen.

Klimaateinder

Natuurlijk, het fonds wijst in zijn Fiscal Monitor op het risico dat publieke investeringen niet allemaal kwaliteitsvol zijn, zeker als er massaal veel geïnvesteerd wordt. Terecht. Publieke investeringen gebeuren door mensen die werken met belastinggeld en er kan veel mislopen. Geen reden dus om euforisch te gaan doen, wel om hard te werken en goed toe te zien. Maar dat is dan weer geen reden om de potentiële voordelen te ontkennen.

Als de EU, China en de VS (onder Biden) echt voor een sterk klimaatbeleid gaan, kunnen we de klimaatcrisis misschien toch nog onder controle houden.

Het IMF wijst erop dat publieke investeringen in crisistijden kunnen leiden tot een vermenigvuldiging omdat ze een veelvoud aan private investeringen in het leven roepen, en zo tot meer banen leiden, gewoon omdat ze vertrouwen en stabiliteit scheppen.

Blijf op de hoogte

Schrijf je in op onze nieuwsbrieven en blijf op de hoogte van het mondiale nieuws

Waar het hier ten gronde om gaat, is dat er eindelijk een doorbraak is voor een idee dat eigenlijk voor de hand ligt: de klimaatcrisis of ongelijkheid zijn zaken die je niet echt kan aanpakken zonder een actieve overheid. Ik schreef dat in 2007 bij de publicatie van mijn boekje ‘De stille dood van het neoliberalisme’ maar soms moeten ideeën wachten tot de tijd rijp is.

Ook het Internationaal EnergieAgentschap publiceert deze week voor het eerst een rapport waarin nuluitstoot tegen 2050 als een mogelijk scenario wordt aangemerkt. Maar dat kan enkel als regeringen al in dit decennium zeer krachtige stappen zetten.

Te midden van alle coronazorgen zien we toch een glinstering van licht opdoemen aan de bewolkte kim: als de EU, China en de VS (onder Biden) echt voor een sterk klimaatbeleid gaan, kunnen we de klimaatcrisis misschien toch nog enigszins onder controle houden.

Zonder jouw steun bestaat MO* niet.

Wil je dat MO* dit soort verhalen blijft brengen?
Steun ons en word proMO* voor maar €4/maand of doe een vrije gift. 2916   proMO*’s steunen ons vandaag al.

Word proMO* of Doe een gift